كد مطلب: 25808
2 خرداد 1395 ساعت 00:56

آرگیز كردونی، مراسم نیمه شعبان

یكی از مراسم در خور توجه در هرمزگان مراسم آرگیز كردونی Argeezkardonee (الك‌اندازی) است كه در نیمه شعبان به مناسبت ولادت امام دوازدهم شیعیان (عج) برگزار می‌شود. این ماه را مردم با این باور كه خیلی زود و با شتاب می گذرد ماه دو دو می‌نامند.

پایگاه خبری حوزه هنری-*یادداشتی از دكتر علی رضایی، محقق و پژوهشگر و استاد دانشگاه علوم پزشكی هرمزگان:


در گذشته مردم خانه ها و كوچه ها را آب و جارو و مكان های مقدس مثل مسجدها و حسینیه ها را تمیز و چراغانی می كردند و در مناطقی كه بازار بود آذین می بستند. 
از چند روز پیش برای مردمی كه به خانه ها مراجعه می كردند به‌ویژه كودكان هدایایی در نظر می‌گرفتند. مادران هم برای بچه ها كیسه هایی كوچك از پارچه می دوختند و به گردنشان می آویختند تا هدایایی كه می گیرند در آن بریزند.
مراسم از عصر چهاردهم شعبان با جشن و سرور آغاز می شد و تا پاسی از شب ادامه می یافت. 
در این شب دسته های مختلف نوازندگان محلی به بازارها و خیابان ها می آمدند و مایه شادی مردم می شدند. 
به ویژه گروه نوازندگان سیاهپوست با اجرای موسیقی های آیینی مثل لیوا شور و نشاط زیادی می‌آفریدند. 
در بعضی از مناطق هرمزگان شبهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم را جشن می گرفتند و بر این باور بودند كه در شب نیمه شعبان خداوند تقدیر هر كس را رقم می زند.
كودكان به همراه بزرگ ترها در حالی كه كیسه به گردن داشتند به در خانه ها می رفتند و با گفتن «آرگیز كردونی ماهادین» (هدیه ما را بدهید) از صاحب خانه هدیه می گرفتند این هدیه ها شامل: نقل، كلوچه، شكلات، آب نبات، نخود و كشمش، باقلا و نخود پخته و شربت و شرینی بود. گاه صاحب خانه سكه ای پول نیز هدیه می داد. 
زن هایی كه علاقه مند به دریافت هدیه بودند اما نمی خواستند شناخته شوند در حالی كه صورت خود را می پوشاندند، الكی به دست گرفته  و آن را به صاحب خانه می دادند. او هم كه از ویژگی مراسم با خبر بود، هدیه را درون الك گذارده به صاحبش بر می گرداند. علت نام‌گذاری مراسم نیز وجود همین الك است كه در هرمزگان به آن آرگیز یا هارگیز (آردبیز) گویند. در گذشته زن ها از دیوار خانه یا شكاف در آرگیز را می انداختند. از این رو مراسم به آرگیز كردونی (الك اندازی) موسوم شده است. در بعضی از خانواده ها بخشی از هدایا را در میان ارزاق خانه می گذاشتند با این باور كه سبب بركت رزق و روزی آن ها می شود. كسانی كه نتوانسته بودند در شب به همه خانه ها سر بزنند فردا یعنی روز پانزدهم مراجعه كرده هدیه خود را می گرفتند. امروز این مراسم اگرچه در بعضی از نقاط هرمزگان برگزار می‌شود ولی متاسفانه شكوه گذشته را ندارد. این مراسم در شهر میناب و بعضی از محله های بندرعباس بیشتر مورد توجه است. 
شبیه این مراسم در دیگر شهرها هم در روزگار گذشته و هم امروز وجود داشته و دارد كه به آن ها اشاره شود.
كودكان مهابادی در شب نیمه شعبان بعد از صرف شام دسته دسته رهسپار كوچه ها می شوند و در خانه ها را می زنند و می خوانند: «برات بر شما مبارك باد» مردم و اهالی محل از یك روز قبل تنقلاتی برایشان آماده كرده و در این شب به آن ها هدیه می دهند. 1
 
در بوشهر این مراسم در شب پانزدهم ماه رمضان برگزار می شود و به آن گلی گشو یا گره گشا می‌گویند.
كودكان پس از افطار كیسه ای كوچك به گردن می اندازند و با تكرار مداوم آهنگ «گلی گشو، سرت بشو» به در منازل می روند. اغلب خانواده ها دو روز پیش از برگزاری مراسم مقداری گندم خیس كرده و در روز چهاردهم تفت می دهند تا در موقع آمدن گروه گره گشو به آن ها بدهند. 
كودكان از در هر خانه ای كه با دست پر بر می گردند آواز «خونه گچی پر همه چی» سر می دهند و اگر چیزی به آن ها داده نشده با خنده ای گله آمیز و كودكانه آوای «خونه گدا هیچش ندا» سر می‌دهند. 2
در كرمان این مراسم در ماه رمضان و با نام الله رمضونی برگزار می شود. 
مراسمی با عنوان كلید زنی در شب های ماه مبارك (رمضان) برگزار می شود كه زنی داخل یك سینی (در سیرجان به جای سینی از الك استفاده می شود كه به آن كمو می گویند) آینه، سرمه دان و یك جلد كلام الله مجید قرار داده، به منازل اهل محل می رود و در حالی كه صورت خود را با چادر پوشانده با كلید به سینی (یا در خانه) می زند. صاحب خانه پس از گشودن در آینه داخل سینی را بر می دارد و چهره خود را می نگرد . سپس مقداری شیرینی، قند یا پول داخل سینی قرار می دهد. 
در این ماه از شب سوم تا پایان  ماه مراسمی با عنوان الله رمضونی نیز برگزار می شود كه در آن گروهی از جوانان به منازل محل رفته و این سرود را می خوانند: 
رمضون اومده خوش نومش كنید            گو و گوساله به قربونش كنید
گو و گوساله كه دستت نرسید                    خروس یكساله قربونش كنید
تو كه خیر دادی با ناز و نیاز                       پیش پیغمبر باشی سرفراز ...
پس از اتمام سرودخوانی صاحب خانه مبلغی پول به سرپرست گروه می دهد .3
در خوزستان این مراسم با عنوان گرگیعان در ماه رمضان در شب میلاد حضرت امام حسن(ع) برگزار می‌شود. 
در این مراسم كودكان پس از افطار در قالب  دسته های چند نفره در محله های مختلف به راه می‌افتند و با فریاد گرگیعان در خانه ها را زده و از صاحب خانه شیرینی طلب می كنند. 4
در كشور قطر نیز در ماه رمضان چنین مراسمی دیده می شود. 
در روز چهاردهم ماه مبارك رمضان بچه ها در قطر لباس های محلی می پوشند و از خانه ها بیرون می‌آیند. آن ها خانه به خانه می روند . و از صاحب خانه ها مقداری شیرینی یا آجیل می گیرند . صاحب خانه ها هم این خوراكی ها را داخل كیسه ای پارچه ای كه از گردن كودكان آویزان است می ریزند و با خوشرویی آنها را راهی می كنند. 5
مراسم آرگیز كردونی هرمزگان دربعضی از شهرها در آداب نوروزی دیده می شود و بیشتر در چهارشنبه سوری اتفاق می افتد. 
از جمله در شاهرود. یكی از سرگرمی های شیرین كودكان این است كه شب های آخر ماه اسفند دسته جمعی در كوچه ها راه می افتند و به در خانه ها می روند و با صدای بلند ترانه  می خوانند و از صاحب خانه چیزی می طلبند. 6
در آذربایجان در مراسم شب آخر سال شال اندازان  شال های خود را از بام خانه ها آویزان می كنند در حالی كه خودشان پنهان اند اهالی خانه بدان پندار كه ارواحی را پذیرایی می كنند كه نادیدنی هستند از آجیل و چیزهای دیگر چون تخم مرغ رنگ آمیزی شده و سكه در گوشه شال ها بسته و شال اندازان در هیئت فروهرها شال ها را بالا می كشند.
كردها هم در چنین شبی هدایایی به نام ارمغان نوروزی به شال گردان ها می دهند. 
هر خانواده ای در آن شب كشمش و سنجد و گردو و خرما و بادام و پسته و برگه هلو و پول خرد و تخم مرغ و جوراب پشمی آماده می كنند تا به شال گردان ها بدهند. 7
در شیراز قدیم در عید نوروز عروسكی می ساختند به نام لبدی از پارچه به اندازه كودك یكساله و صورتش را رنگ آمیزی می كردند . و شب چهارشنبه آخر سال به د رخانه ها می رفتند و چیزی طلب می كردند. 8
در ارومیه شب چهارشنبه سوری بر بام خانه ها می روند و كجاوه ای را زینت كرده بر آن طاق كشیده و آینه بندی كرده با طنابی از بام به سطح خانه فرود می آورند و می گویند بكش كه حق مرادت را بدهد كسی كه در خانه است مكلف است كه در آن كجاوه شیرینی و آجیل و میوه خشك بریزد سپس آن را بالا می كشند و به خانه دیگری می روند. اگر هم نتوانند از بام بالا بروند پشت در خانه پنهان می شوند كه كسی نبیند و كجاوه را به طریقی به پشت اتاق برساند تا چیزی در یافت كند. 9
این مراسم ریشه در آیین های كهن ایران دارد. دكتر زرین كوب در آداب نوروزی می نویسد:
رسم دیگر آن است كه زنان و كودكان در آغاز رسیدن نوروز با سر و روی بسته و با تغییر شكل درحالی كه یك ظرف خالی در دست دارند در پشت درهای بسته خانه های كوچه به وسیله قاشق چوبی یا مسی به در می كوبند و آنقدر پشت در باقی می مانند تا صاحب خانه در را باز كند و چیزی به آن ها بدهد. 10
استاد مهرداد بهار نیز اشاره ای گذرا به این موضوع دارد و می نویسد: 
یكی دو روز قبل از عید (شب چهارشنبه سوری) با چهره پوشیده  در خانه ها را می زنند و هدیه می‌گیرند. 11
با اندك توجهی به ویژگی برگزاری این مراسم دیرینگی آن به‌خوبی آشكار می شود. 
از جمله آذین بستن بازارها كه رسمی بازمانده از روزگار حضور زردشتیان در هرمزگان است. 
مقدسی آذین بستن بازارها را آیینی از مجوسان می داند و می نویسد: مجوسان در آنجا (شیراز) بی‌نشانه راه می روند.
آداب گبران به كار برده می شود... بازار آذین بندی می شود. 12
استاد مطهری نیز به نقل از مقدسی به این موضوع اشاره می كند.
د رجشن های زردتشتیان در آن وقت همه بازارهای شهر را آذین می بستند. 13
در كتاب تمدن اسلامی هم آمده است:
اما مجوس در عراق و خصوصا جنوب ایران زیاد بودند و در اعیاد مجوسان بازارها هم آذین بندی می‌شود.14
دلاواله سیاح ایتالیایی كه در زمان شاه عباس صفوی به ایران آمده است می نویسد: در شانزدهم ژوئیه برابر پانزدهم ماه شعبان مسلمانان یكی از اعیاد بزرگ خود را جشن گرفتند. آنان این شب را شب برات به معنای شب پذیرش یا آمرزش می نامند. مراسم این جشن در دادن صدقه و نیایش به درگاه  خداوند و خیرات های مخصوص و عمدتا در دعا برای آمرزش روح درگذشتگان خلاصه می شود. 15
نكته قابل تامل دیگر در این مراسم استفاده از الك است كه در باور مردم نشانه بركت بخشی است و این باور در میان ملل دیگر نیز می توان سراغ گرفت.
الك نماد سخاوت پنهان خدایان است. هزار دانه را دور می ریزد تا بهترین دانه ها حفظ شود. 
در ریگ ودا كتاب مقدس هندوان نیز اشاره به نوشابه ای شده است كه چون رود جاری از الك آسمانی برای خدایان و دریا قربانی می شود . 16
شاید راز استفاده از الك این باشد كه هدایا پالایش شده و به دور از هر ناخالصی به هدیه گیرنده برسد درهر صورت این مراسم نشان از دیرپایی آیینی دارد كه در بسیاری از سرزمین ها به فراموشی سپرده شده ولی در هرمزگان همچنان هر ساله برگزار می شود. 
ماخذ
1-ص 7 فرهنگ مردم ایران شماره 12 بهار 86
2-ص 84 دو هفته نامه شبكه هنر شماره 80
3-ص 14 روزنامه همشهری شماره 6018
4-ص 14 روزنامه همشهری شماره 6023
5-ص 11 روزنامه جام جم 26/4/92
6-ص 41 تاریخ ادبیات كودكان  ج 1 – محمد هادی محمدی – زهره نایینی 
7-ص 242 -243 گاه شماری و جشن های ایران باستان – هاشم رضی 
8-ص 112 فرهنگ مردم ایران شماره 11
9-ص 258 گاه شماری 
10-ص 422 نقش بر آب  - عبدالحسین زرین كوب 
11-ص 358 از اسطوره تا تاریخ – مهرداد بهار 
12-ص 26 كتاب ماه – تاریخ و جغرافیا شماره 31
13-ص 106 خدمات متقابل اسلام و ایران ج 1 مرتضی مطهری 
14-ص 53 تمدن اسلامی در قرن چهارم ج 1 آدام متز ترجمه علیرضا ذكاوتی قراگزلو 
15-ص 232 فرهنگ نمادها ج 1 –ژان شوالیه – الن گربران – ترجمه سودابه فضایلی
16-ص989 سفرنامه پیترو دلاواله ج 2 
 
 
 


نظر بگذارید

نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیکی :
وب سایت:
* متن نظر: